Abstract
While the income-health relationship has been widely studied globally, empirical evidence for Türkiye remains limited. This study investigates how income and other socioeconomic and health system factors affect health status indicators in Türkiye's 81 provinces between 2010 and 2017. We used dynamic panel data analysis via the one-step System GMM estimator. Health outcomes included infant mortality rate (IMR), under-five mortality rate (U5MR), and life expectancy at birth (LE). Explanatory variables covered per capita income, healthcare workforce distribution, hospital infrastructure, and labor market indicators. 5 model developed to test the effects of variables. We found a significant negative long-run relationship between income and both IMR (M1, p=0.012/ M2, p=0,016) and U5MR (M3, p=0,031/M4, p=0,001), but no statistically significant long-term relationship with LE (p=0.157). In the short-run employment and migration rates were positively associated with improved health outcomes, while higher unemployment was linked to worse outcomes. Notably, growth in the number of midwives and general practitioners showed significant associations with lower IMR and U5MR. Findings support the hypothesis that higher income improves child health outcomes but reveal a threshold effect where additional income yields diminishing returns. Strengthening the healthcare workforce-particularly midwives and general practitioners-and improving labor market conditions could contribute significantly to improving population health. Policy efforts should focus not only on raising income but also on equitable distribution, employment support, and health investment allocation.

Key words: Dynamic panel data analysis, health inequalities, income, Türkiye. JEL Codes: C33, C36, D31, I14. JEL Codes: C33, C36, D31, I14.

---

Sağlık Eşitsizlikleri Kapsamında Gelirin Sağlık Statüsüne Etkisi: Türkiye Örneği

Ozet
Gelir–sağlık ilişkisi küresel ölçekte yaygın biçimde incelenmiş olmakla birlikte, Türkiye’ye ilişkin ampirik kanıtlar sınırlıdır. Bu çalışma, 2010–2017 döneminde Türkiye’nin 81 ilinde gelir ile diğer sosyoekonomik ve sağlık sistemi göstergelerinin sağlık statüsü üzerindeki etkilerini incelemektedir. Analizde, tek aşamalı Sistem Genelleştirilmiş Momentler Yöntemi (System GMM) kullanılarak dinamik panel veri yaklaşımı uygulanmıştır. Sağlık sonuç göstergeleri olarak bebek ölüm hızı (BÖH), beş yaş altı ölüm hızı (5YAÖH) ve doğuşta beklenen yaşam süresi (DBYS) ele alınmıştır. Açıklayıcı değişkenler kişi başına gelir, sağlık işgücü dağılımı, hastane altyapısı ve işgücü piyasasına ilişkin göstergeleri kapsamaktadır. Değişkenlerin etkilerini test etmek amacıyla beş ayrı model geliştirilmiştir. Bulgular, gelir ile hem bebek ölüm hızı (M1, p=0,012 / M2, p=0,016) hem de beş yaş altı ölüm hızı (M3, p=0,031 / M4, p=0,001) arasında uzun dönemde istatistiksel olarak anlamlı ve negatif bir ilişki olduğunu, buna karşın doğuşta beklenen yaşam süresi ile gelir arasında uzun dönemli istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmadığını göstermektedir (p=0,157). Kısa dönemde istihdam ve göç oranlarının sağlık sonuçlarıyla pozitif yönde ilişkili olduğu, işsizlik oranındaki artışın ise sağlık sonuçlarını olumsuz etkilediği belirlenmiştir. Ayrıca ebe ve pratisyen hekim sayısındaki artışın bebek ve beş yaş altı ölüm hızlarının azalmasıyla istatistiksel olarak anlamlı biçimde ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, gelir artışının çocuk sağlığı göstergelerini iyileştirdiğini desteklemekle birlikte, belirli bir düzeyin üzerinde gelirin sağlık üzerindeki marjinal getirilerinin azaldığını ortaya koyan bir eşik etkisine işaret etmektedir. Bu çerçevede, özellikle ebeler ve pratisyen hekimler başta olmak üzere sağlık işgücünün güçlendirilmesi ve işgücü piyasası koşullarının iyileştirilmesi, toplum sağlığının geliştirilmesine önemli katkılar sağlayabilir. Politika yapıcıların yalnızca gelir artışına değil, aynı zamanda gelirin adil dağılımına, istihdamın desteklenmesine ve sağlık yatırımlarının etkin tahsisine odaklanmaları gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler: Dinamik panel veri analizi, sağlık eşitsizlikleri, gelir, Türkiye. JEL Kodları: C33, C36, D31, I14. JEL Kodları: C33, C36, D31, I14.